adette mektep ichide köpligen kompyutirxanilar bolidu, Linuks/Linux sistimisining oqutushtiki artuqchiliqi közde tutulghachqa köpinche kompyutirxanilar linukis sistimisi ishlitidu, az qismi windows ishlitidu. adette resmi oqughuchi bolop mektepke tizimlitip kirgendin kiyin sizge bir shu kompyutérlarni ishletkende kirek bolidighan abunt ismi we parol/shifir biridu (username and password), bu hem sizge birilgen mektep élxet sanduqingizdiki tizimlitish ismi we paroli bilen oxshash bolidu . birilgen shu abunt nami bilen intérnetke ulan'ghan shu kompyutérlarni xalighanche ishliteleysiz (waqt cheklimisi yoq), bu kompyutérlar torgha ulanghan (sür'iti rawrus téz), bolupmu linukis sistimisdiki kompyutérxanilarda mektep yuniks/Unix mulazimettérge qachilanghan her qandaq détalni ishliteleysiz. chong tiptiki bahasi nahayti qimmet bolghan Matlab, ANSYS, Maple, Mathematica din tartip heqsiz Gnuplot qa oxshash détallardin tartip qachilanghan. qanchilik üginimen disingiz shunchilik mumkinchilik yaritip birilgen. her bir tizimlitip kirgende meyli qaysi kompyutérni ishliting, peqet özingizning boshluqighala kirisiz, baklawir, magistir oqughuhilargha 200 MB boshluq birilgen. bu bolshluqni xalighanche ishleteleysiz. doktur oqughuchilargha adette 10 GB birilgen bolidu (bashqa mekteplerde periqler boloshi mumkin). bu boshluqni bu kompyutérlarda ishligen tapshuruqlarni saqlashqa, özingizning shexsi höjjetlirini saqlashqa, mektep bitide achqan tor bitingizning höjjetlirini qoyushqa, hem shexsi kompyutéringizda öyde tapshuruq ishligende muhim höjjetlerni qoyidighan zapas boshluq süpitide hem ishliteleysiz. adette bu boshluq peqet 200MB bilenla cheklenmigen, qisqa waqitta höjjet bir terep qilghanda nechche hesse chong höjjetlernimu waqitliq qoyalaysiz.
1, yiraqtin bashqurush
yuqirda mektep sistimisidiki kompyutérlarda Matlab ke oxshash sizge muhim détallarni ishlitish mumkinlikini iyttuq, likin siz da'im mektepte bolalmaysiz. u détallarni sitwilip ishlitey disingiz bek qimmet, shifiri yishilgen détalni ishlitish hem qanunsizliq. kirek yoq, eger aziraqla ish qilsingiz shu détallarni öydila turup yiraqtin ishliteleysiz. qandaq ishlitish sisitmingizgha baghliq. yeni eger öydimu linuks sistimisi ishletsingiz, köp asan: aldi bilen sistimidiki "ssh_config" digen höjjetni ichip, shu höjjettiki "X11 forwarding no" digen qurdiki "no" ni "yes" ke özgertip qoyisiz. andin sistimidiki kommanda köznikini achisizde töwendikidek buyruq birisiz: ssh -X abunt-ismi@login.rz.uni-ulm.de
bu yerdiki abunt-ismi sizning mekteptiki kompyutérlargha kirgende ishlitidighan ismingiz shu. @ belgising arqisidiki "login.rz.uni-ulm.de" peqet univirsitit Ulm diki mulazimettirning adrisi, bu adris her mektepte ayrim bolidu, bu uchur mektipingizning tor bitidiki munasiwetlik jaygha yizilghan bolidu, bu adris bizning mektepte töwendiki bette birilgen.
eger mektep tor bitidin tapalmisingiz, udulla mekteptiki mexsus kompyutérgha munaswetlik mesililerge jawab biridighan uchur üstilidiki(info-desk) oqughuchilardin sorisingiz bolidu, ular bekla qizghin yardem biridu. xosh, emdi yuqarqi kommadini öz ehwalingiz boyiche tüzitip bergendin kiyin sizge melum uchurni qubul qilish-qilmasliq heqqide su'al soraydu, "yes" la dep jawab birisiz. andin sizdin parol soraydu, yene shu mekteptiki kompyutérlarni ishlektendiki parolni ishlitisiz. telyingiz bolsa emdi siz öyingizde turupla mekteptiki boshluqingizgha kirdingiz digen gep. abiyamqi Matlab détalini emdi achalaysiz, hem xalighanche ishliteleysiz. likin özgertekn yaki yingidin qurghan netjiler shu mekteptiki boshluqingizda saqlinidu. "scp" komandisi arqliq öz kompyutiringizgha xalighan waqitta köchürwalalaysiz. isngizde bolsun, Matlab bu yerde yenila mekteptiki kompyutérda ijra qilinwatqan bolidu, siz peqet yiraqtin bashqurisiz we netjisini köreleysiz. tiximu iniq bolsun üchün töwendiki sin höjjitini ishlep youtube qa chiqirip qoydum.
bilip turuptimen, köpinchinglar windows ishlitisiler. yuqarqi usul windows ta aqmaydu. likin windowstimu oxshash ishni qilghili bolidu, shunisi sel awarchiliq. buning üchün siz kompyutiringizgha PUTTY bilen Cygwin détalini qachilishingiz kirek. qachilap bolghandin kiyin détallarni aziraq tengsheysiz, qandaq tengshesh töwendiki höjjette resimlik qilip iniq körsitilgen(höjjet adrisi). shu boyche qilsingizla bolidu. men buni sinap baqqan, tes emes. höjjetni terjime qilip yürmidim, eger su'allar bolsa sorisingizla bolidu. eger détal ishletmeymen, peqet shu boshluqimgha kompyutérimdin höjjet yötkeymen yaki mekteptiki boshluqimdin öydiki kompyutérimgha höjjet chüshürimen disingiz tiximu asan. buning üchün Winscp (adrisi) digen détalni qachilisingizla bolidu. kirish usuli yuqarqigha oxshishidu, peqet ulinish köznikidiki birinchi qurgha mektipingizdiki mulazimettrining adrisini, (yuqarqi misaldiki "login.rz.uni-ulm.de") astidiki qurgha abunt ismingiz bilen parolni biripla kirsingiz bolidu, xuddi resimdikidek:
2, mektep boshluqingizda shexsi tor bet qurush
diqqet qilghan bolsingiz, abiyam biz mekteptin bergen boshluqingizda shexsi tor bet qurghili bolidighinini iytqanduq, emdi buni qandaq qilish toghirsida sözleymiz. 1. Linux sistimida: mekteptiki Linux sistimidiki kompyutirgha tizimlitip kiregendin kiyin "Home" digen munderije ichige yingi bir höjjet qisquch qurusiz hem ismni "public_html" dep qoyisiz. eger siz HTML bilen aziraq tonush bolsingizla ishliringiz asan bolidu. özingiz ishligen tor bet höjjitini (HTML, XML...) shu yingi qurghan höjjet qisquchqa qoyisiz. qa'ide boyiche ana HTML höjjitining ismi choqum "index.html" boloshi kirek. bu ishlarni püttürgendin kiyin shu höjjetlerni internettiki bashqilarning körelishi üchün bu höjjet qisquchining qolupini yishiwitishingiz kirek. buni shu höjjet qisquchning "properties/属性" digen yiridiki "permission" qismini muwapiq özgertisingizla bolidu. yuqarqilarni kommanda qurida qilish bek asan, riti boyiche (diqqet, komadilar tom xet boyiche birilidi):
1.cd .. ##bu kumanda arqiliq barliq qollanghchilar bar tizimlikke kirisiz 2. chmod +x abunt-ismi ## bu yuruq sizge dital ishlitish hoquqi biridu 3. cd abunt-ismi ##özingizning "Home" munderijingizge kirisiz 4.mkdir public_html ## public_html höjjet qisquchni qurusiz 5.chmod 711 public_html ##public_html höjjet qisquchidiki höjjetlerni bashqa qollanghuchilarmu köreleydighan hoquq biridu 6. emdi torbet höjjetliringizni bu public_html qisquchigha köchürüng 7. ish tamam. emdi xalighan tor bet körgüchni ichip mektep tor adrisining arqisigha "~abunt-ismi" ni qoshup "enter" kunupkisini cheksingizla özingizning tor bitini köreleysiz. miningkide mundaq:
1.(in English) world should stay as colorful as it is, any kind of forceful assimilation is inhuman, and only demise human wisdom!!! ##its a part of conversation with a friend in Facebook, we were talking about our endangered culture. really pissed by the facts, what happening in my motherland. fighting against assimilation, protecting our colorful and unique culture is not merely nationalism as some people say. if you do it in a right way, it is indeed a humanitarian act! because diversity inspires human thoughts
2.(in Uyghur) shundaq bilimlik bolghinki tebi'et sanga nime üchün dep su'al qoyalmaydighan bolsun. ##toluq ottura mektepning birinchi yilliqida, kichisi öyge at harwidida paxal toshiwatqanda xatiremge yazghan idim. kiche yultuzi sanaqsiz, jimjit, ghayiler kelgüsige cheksiz telpünette shu chaghlarda. hazir bildimki, tebi'etning mezmuni heqiqeten cheksizlik bilen ibarilinidiken...
3. (in Uyghur) böre, toghraq, xantengri---manga mushularla yitip ashidu. ## girmanyege kilip his qilghan. bir adem üchün melum rohi térekler lazim bolidiken, bolopmu yalghuzluq, japaliq muhitlarda qalghanda bel qoyiwetmeslik üchün öz rohiyitingizdin melum küch izdeydikensiz. böre millitimizning qedimi tutimi, uning tutim boloshining hem sewebi bar. böre nahayti eqilliq haywan, bir misal: deryadin ötüshke toghra kelgen ana böre öz küchüklirini aman isen ötküzüsh üchün ölgen kala(yaki bashqa haywan?)ning dowsiqini ekilip aghzi ochuq qismni özi chishlep su kirgüzmestin, qalghan qismni küchüklirige chishlitip birla qitimda ötüp ketken ishlar bolghanken.böre yene nahayti intizamchan, ow qilghanda top qilidu, hemme wezipini bölishiwilip istiratigiyelik owlaydu, eger yol bashchi böre hangdin sekrise, bashqa börilermu egiship sekreydu. böre yene köndürmek eng tes yawayi haywan, buni charwichilar bek bilidu. böre ow qilghanda bashqa göshxur haywanlargha qarighanda eng waz kechmeydighini, bir nersige irishmigiche boldi qilmaydu. qehirmanliqni ulughlighan ata-bowilirimiz belki börining mushu xusyetlirige köre uni ulughlap tutim qilghan boloshi mumkin. dimek bir uyghur perzenti bolosh süpitim bilen mendimu shundaq roh boloshi kirek. bolopmu putbol oynighanda;-)
##toghraq--- bu heqiqeten alahide bir derex, zadi qanchilik uzun yashaydighanliqi iniq emes, kishilerning diyishiche az digendimu ming yil yasharmish. su bolmasliq seweblik qarimaqqa qurup ketkendek bir tüp toghraq su kelgen haman yene yingiwashtin kökleydiken. teklimakandiki intayin qurghaq, timpiratura özigirish nahayti chong bolidighan, shundaq nachar muhitta yashaydighan bu hayatliqqa eng mas kilidighan söz---chidamliq, her qanche qum boran kelsimu igilmestin turidighan meghrur jismi. shu zimida yashighan ikenmiz, bizdimu xuddi toghraqqa oxshash chidamliq boloshimiz kirek. shunga deymen xeqlerge: "untup qalmanglar, toghraq bizning simwolimiz" dep.
##xantengri--- bu choqqining töwendiki resmini körsingizla, bowilirimizning nimishqa bu choqqini shundaq atighanliqini ejeblenmeysiz. resimni körgendin kiyin abdurihim ötkür ependining "men aq bayraq emes" digen shi'irini oqung, hemme mezmun shu yerdin chiqidu. u shanliq tarixning simwoli hem shahidi, del shu choqqining aldidiki tékes jilghisida kök türklerning xani Istemi qaghan orda tikip paytexit qilghan. u choqqa sizge bir xil igilmes roh, ilahi güzellik bilen birleshken qehirmanning simasini biridu. uning ashu pichaq bisidek ötkür qirliri hem ölmes sha'irimizgha ilham bolghan boloshi mumkin. teb'i, uningdiki ötkürlük, uningdiki meghrurluq bizdimu boloshi kirek! shu jayda toghuluq chong bolghan manga oxshash bir uyghur perzenti üchün u hem wetenning simwoli!!!
bu ydildiki kinolar her halda yaman emes, kinoni köriwirip kinogha bolghan telepmu bek iship kitiwatamdu, barghanche köp yaraydighan kino chiqmaq tes bolop qaldi;-) töwendikiliri ötken yilda eng yaqturghan kinolar: 1. avatar 2. invention of lying 3. (500) days of summer 4. monsters and aliens 5. 9 6. Terminator-salvation